Żuławy – mozaika wielu kultur

DZIEDZICTWO KULTUROWE ŻUŁAW

Dodaj komentarz

Na Żuławach mamy wiele zabytków np. domów, kościołów, cmentarzy, które są świadectwem obecności na tym terenie dawniej ludzi o różnej narodowości, wyznaniu czy kulturze. Współcześnie także poszukujemy tradycji charakterystycznych dla regionu i jego mieszkańców. Zastanawialiście się kiedyś jakim mianem można by określić to, co Was otacza: przyrodę, zabytki i zwyczaje kulturowe? W tym wpisie chcielibyśmy przybliżyć Wam podstawowe zagadnienia związane z dziedzictwem kulturowym.

Termin „dziedzictwo” należy łączyć z czasownikiem „dziedziczyć”, czyli przekazywać kolejnym pokoleniom. Natomiast „dziedzictwo kulturowe” oznacza transmisję i przekaz pokoleniowy kultury niematerialnej, ale także kultury materialnej. Łączy się z tym również zagadnienie krajobrazu kulturowego obejmującego środowisko przyrodnicze (naturalne), które jest kształtowane przez kulturę charakterystyczną dla ludzi zamieszkujących określony obszar.

Czym się różni materialne dziedzictwo kulturowe od niematerialnego dziedzictwa kulturowego?

  • Materialne dziedzictwo kulturowe obejmuje trwałe wytwory człowieka, czyli zabytki nieruchome (np. domy podcieniowe, średniowieczne kościoły gotyckie) oraz zabytki ruchome (np. ceramikę, monety, dorożki). Zabytki nieruchome o szczególnej wartości międzynarodowej są wpisywane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury) np. zamek krzyżacki w Malborku.
  • Niematerialne dziedzictwo kulturowe obejmuje kulturę duchową człowieka. Konwencja UNESCO z 2003 r. o niematerialnym dziedzictwie kulturowym podaje, że są to głównie tradycje i przekazy ustne (np. bajki, przysłowia, pieśni, oracje, opowieści wspomnieniowe i wierzeniowe, historie, przemowy, lamenty pogrzebowe, zawołania pasterskie i handlowe), sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne (np. tradycje muzyczne, wokalne, instrumentalne i taneczne, widowiska religijne, karnawałowe i doroczne), praktyki społeczno-kulturowe (np. zwyczaje, rytuały i obrzędy doroczne, sytuacyjne i rodzinne, chrzciny, wesela, pogrzeby, ceremoniały lokalne i środowiskowe, zwyczaje odpustowe i pielgrzymki, gry i zabawy, folklor dziecięcy, sposoby świętowania, praktyki służące nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich, sposoby składania życzeń, tradycyjne wyobrażenia o wszechświecie na przykład meteorologia ludowa), wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata (np. tradycyjne sposoby leczenia, zamawiania miłosne i medyczne) oraz wiedza i umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym (np. plecionkarstwo czy tkactwo).

Można wyróżnić trzy cechy dziedzictwa kulturowego:

  • jest ono przekazywane w czasie następnym pokoleniom;
  • jest o przejmowane przez kolejne pokolenia;
  • jest ono wartościowane, czyli akceptowane lub odrzucane przez nowe pokolenia.

W przypadku Żuław trudno mówić o dziedzictwie kulturowym, które byłoby przekazywane w sposób płynny. Ciągłość dziedzictwa kulturowego tego regionu została przerwana w wyniku II wojny światowej. Wiele zabytków architektonicznych zostało wówczas zniszczonych, a dotychczasowi mieszkańcy tych ziem (głównie ludność pochodzenia niemieckiego) musiała po wojnie uciekać z Żuław. W ich domach zamieszkali nowi osadnicy z centralnej i południowo-wschodniej Polski oraz Kresów Wschodnich. Tradycje pielęgnowane na Żuławach przed 1945 r. nie zostały niestety przekazane nowym mieszkańcom regionu. Były też one dla osób napływowych zupełnie obce i niezrozumiałe, dlatego też zanikły bardzo szybko. Ludność przybyła na Żuławy w pierwszych dekadach po wojnie nie przywiązywała dużej wagi do wartości zabytków. Często palono w piecach poniemieckimi meblami lub niszczono poewangelickie lub pomennonickie nagrobki np. utwardzając nimi drogę we wsi. Dopiero od lat 90. XX w. można zauważyć, że sytuacja dbania o dziedzictwo kulturowe regionu się zmienia. Coraz częściej mieszkańcy Żuław angażują się w inicjatywy porządkowania zabytkowych cmentarzy np. ewangelickiego w Tujsku (gm. Stegna) czy mennonickiego w Mirowie (gm. Nowy Staw). Osoby te zaczynają też odczuwać potrzebę kultywowania tradycji, które pozwoliłyby budować ich tożsamość – identyfikację z regionem w oparciu o kulturę wytworzoną przed 1945 r. i tworzoną przez nowych osadników po 1945 r.

Materiały dodatkowe:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s